Page 278 - lifelong education
P. 278
Yonisomanasikāra
Yonisomanasikāra โยนิโสมินสิการ : การพื่ิจัารณ์าโดย่แย่บคัาย่
สำมเด็จัพื่ระพืุ่ที่ธโฆษาจัารย่์ (ป็.อ. ป็ยุ่ตฺโต) ได�อธิบาย่ไว�ในพื่จนานุกรมิ
พืุ่ทัธศึาสน์ ฉบับประมิวลศึัพื่ทั์ (๒๕๕๑) ว่า โย่นิโสำมนสำิการ คั่อ การที่ำาในใจั
โดย่แย่บคัาย่, กระที่ำาไว�ในใจัโดย่อุบาย่อันแย่บคัาย่ การพื่ิจัารณ์าโดย่แย่บคัาย่
คั่อ พื่ิจัารณ์าเพื่่�อเข�าถึงคัวามจัริงโดย่สำ่บคั�นหาเหตุผู้ลไป็ตามลำาดับจันถึง
ต�นเหตุ แย่กแย่ะองคั์ป็ระกอบจันมองเห็นตัวสำภาวะและคัวามสำัมพื่ันธ์แห่ง
เหตุป็ัจัจััย่ หร่อตริตรองให�ร้�จัักสำิ�งที่ี�ดีที่ี�ชีั�ว ย่ังกุศึลธรรมให�เกิดขึ�นโดย่อุบาย่
ที่ี�ชีอบ ซึ่ึ�งจัะมิให�เกิดอวิชีชีาและตัณ์หา, คัวามร้�จัักคัิด คัิดให�ถ้กวิธี
จัากคัวามหมาย่ข�างต�น สำมเด็จัพื่ระพืุ่ที่ธโฆษาจัารย่์ (ป็.อ. ป็ยุ่ตฺโต)
ได�อธิบาย่วิธีคัิดแบบโย่นิโสำมนสำิการ ๑๐ วิธี คั่อ ๑) วิธีคัิดแบบสำ่บสำวน
เหตุป็ัจัจััย่ ๒) วิธีคัิดแบบแย่กแย่ะสำ่วนป็ระกอบ ๓) วิธีคัิดแบบสำามัญ่ลักษณ์์
หร่อวิธีคัิดแบบร้�เที่่าที่ันคัวามเป็็นไป็ของธรรมชีาติและคัวามเป็็นป็กติธรรมดา
ของสำภาวะที่ั�งหลาย่ ๔) วิธีคัิดแบบอริย่สำัจัหร่อคัิดแบบแก�ป็ัญ่หา ๕) วิธีคัิด
แบบอรรถธรรมสำัมพื่ันธ์ คั่อการคัิดพื่ิจัารณ์าให�เข�าใจัคัวามสำัมพื่ันธ์ระหว่าง
ธรรม (หลักการ) กับอรรถ (คัวามมุ่งหมาย่) ๖) วิธีคัิดแบบคัุณ์โที่ษและที่างออก
๗) วิธีคัิดแบบคัุณ์คั่าแที่�คัุณ์คั่าเที่ีย่ม ๘) วิธีคัิดแบบอุบาย่ป็ลุกเร�าคัุณ์ธรรม
๙) วิธีคัิดแบบเป็็นอย่้่ในขณ์ะป็ัจัจัุบัน (มีป็ัจัจัุบันธรรมเป็็นอารมณ์์) และ
๑๐) วิธีคัิดแบบวิภัชีชีวาที่ (จัำาแนกด�วย่การพื่้ด)
โย่นิโสำมนสำิการเป็็นการคัิดในแนวที่างของศึีลธรรม ย่ึดถ่อหลักคัวามดีงาม
และคัวามจัริง แย่กแย่ะองคั์ป็ระกอบสำ่บสำาวเหตุป็ัจัจััย่โดย่ใชี�ป็ัญ่ญ่าและ
มีศึรัที่ธาที่ี�ถ้กต�องอันเกิดจัากป็ฏิิสำัมพื่ันธ์กับกัลย่าณ์มิตรและสำิ�งแวดล�อม
สำนับสำนุนให�เกิดวิธีคัิดหร่อการกระที่ำาในใจัที่ี�แย่บคัาย่
คััมภีร์ชีั�นอรรถกถาและฎีีกา ได�อธิบาย่ลักษณ์ะวิธีคัิดที่ี�เรีย่กว่า
โย่นิโสำมนสำิการไว� ๔ ข�อ คั่อ
๑. คัิดถ้กวิธี (อุป็าย่มนสำิการ) หมาย่ถึง วิธีการคัิดที่ี�จัะให�เข�าถึงคัวามจัริง
เพื่่�อเรีย่นร้�สำภาวะและลักษณ์ะที่ี�เป็็นธรรมชีาติ ธรรมดาของสำรรพื่สำิ�ง
260
14/5/2568 BE 09:35
_25-0243(001-272)P5.indd 260 14/5/2568 BE 09:35
_25-0243(001-272)P5.indd 260
