วารสารปี-40-ฉบับที่-4-resize

ปัญหาการเหลื่อมล�้ ำทางเศรษฐกิจกับการจัดเก็บภาษีมรดกในประเทศไทย 42 The Journal of the Royal Society of Thailand Volume 40 Number 4 Oct-Dec 2015 (ก) ข้อยุ่งยากในการบริหารจัดเก็บภาษี เป็นที่ยอมรับกันโดยทั่วไปว่า การเก็บภาษีจากทรัพย์สินเกือบทุกชนิด หรือการเก็บภาษีมรดกนั้น มีข้อยุ่งยากในการบริหารการจัดเก็บมากกว่า ภาษีประเภทอื่นๆ ข้อยุ่งยากที่ส� ำคัญได้แก่ การประเมินมูลค่าของทรัพย์สินที่จะเก็บภาษี ซึ่งจะพิจารณาได้จาก ตัวอย่างโดยย่อดังนี้ (๑) ทรัพย์สินบางประเภทที่ไม่มีราคาตลาด เช่น ของโบราณหรือ งานศิลปะบางชนิดท� ำให้การตีราคาทรัพย์สินเหล่านั้นเพื่อประเมินภาษีท� ำได้ยาก และท� ำให้ต้องเสียค่าใช้จ่าย ในการเก็บภาษีนั้นมาก (๒) ข้อยุ่งยากในการตีราคาทรัพย์สิน นอกจากจะท� ำให้ต้องเสียค่าใช้จ่าย ในการจัดเก็บสูงแล้ว ยังเป็นต้นเหตุที่ก่อให้เกิดความไม่เป็นธรรมเป็นช่องทางให้เกิดการทุจริตได้ง่ายอีกด้วย เช่น ทรัพย์สินสองชิ้นที่เหมือนกันที่ต้องเสียภาษีมรดก แต่ถูกประเมินโดยเจ้าหน้าที่สองชุด เจ้าหน้าที่ชุดหนึ่ง มีประสิทธิภาพในการท� ำงาน สามารถตีราคาทรัพย์สินได้ถูกต้อง ส่วนเจ้าหน้าที่อีกชุดหนึ่งขาดประสิทธิภาพ ในการท� ำงานตีราคาทรัพย์สินนั้นไว้ในราคาที่ต�่ ำมาก ในกรณีนี้ผู้ที่ต้องเสียภาษีมรดกทั้งสองรายจะเสียภาษี เป็นจ� ำนวนเงินที่แตกต่างกันทั้ง ๆ ที่บุคคลทั้งสองควรจะเสียภาษีเป็นจ� ำนวนที่เท่ากัน กรณีเช่นนี้ก็จะก่อให้เกิด ความไม่เป็นธรรมระหว่างผู้เสียภาษีทั้งสองรายนั้น ข้อยุ่งยากในการตีราคาทรัพย์สินดังกล่าวนั้นจะเป็นช่องทางที่เปิดโอกาส ให้เจ้าหน้าที่ท� ำการทุจริตได้ง่ายโดยการร่วมมือกับผู้เสียภาษี ด้วยวิธีตีราคาทรัพย์สินในกองมรดกให้ต�่ ำกว่า ความเป็นจริง ซึ้งจะท� ำให้รัฐได้เงินภาษีน้อยลงและก็ก่อให้เกิดความไม่เป็นธรรมในหมู่ผู้เสียภาษีได้ (ข) โอกาสในการหลบเลี่ยงภาษี โดยปรกติแล้วการเก็บภาษีมรดกมักจะก� ำหนด การยกเว้นและการลดหย่อนภาษีต่าง ๆ เพื่อบรรเทาความเดือดร้อนของผู้เสียภาษี การที่กฎหมายก� ำหนด ยกเว้นหรือการลดหย่อนต่าง ๆ นั้นอาจเป็นการเปิดช่องโหว่ให้มีการหลบเลี่ยงภาษีได้ง่าย แต่อย่างไรก็ตาม ผู้ที่จะค้นพบหรือรู้จักใช้ช่องโหว่ของกฎหมายได้นั้นก็มักจะเป็นผู้ที่มีความรู้หรือผู้ที่ร�่ ำรวย ส่วนผู้ที่ไม่มีความรู้ ก็มักจะไม่รู้จักหลบเลี่ยงภาษี ดังนั้น จึงก่อให้เกิดความไม่เป็นธรรมในหมู่ผู้เสียภาษีได้ หรือในหมู่ทายาท ที่ได้รับมรดก ตัวอย่างเช่น ภาษีมรดกของไทยที่จัดเก็บในปี ๒๔๗๖ ได้ก� ำหนดไว้ว่า ทรัพย์สินที่พ่อแม่ยกให้แก่บุตรหลานเนื่องในโอกาสมงคลสมรส ได้รับการยกเว้นไม่ต้องเสียภาษี ส่วนทรัพย์สิน ที่ยกให้แก่บุตรหลานภายในระยะเวลาหนึ่งปีก่อนการตายของเจ้าของมรดก จะต้องน� ำมาเสียภาษีมรดกด้วย ในกรณีนี้พ่อแม่ที่ฉลาดย่อมจะรู้จักหาวิธีหลบเลี่ยงภาษีให้แก่บุตรหลานของตนได้ อย่างไรก็ตาม ถึงแม้ว่าการเก็บภาษีมรดกจะมีข้อยุ่งยากในการจัดเก็บ แต่การพิจารณาว่าควรจะเก็บภาษีมรดกหรือไม่นั้น เราจะต้องพิจารณาเปรียบเทียบข้อดีข้อเสียของภาษี ทั้งสองด้านของภาษีนั้น การที่จะอ้างว่ามีข้อยุ่งยากแล้วไม่ควรจัดเก็บนั้นย่อมเป็นการไม่ถูกต้อง ทั้งนี้เพราะ ข้อยุ่งยากในการเก็บภาษีนั้นสามารถที่จะแก้ไขได้ การที่รัฐบาลมุ่งที่จะเก็บภาษีทางอ้อมหรือวิธีง่าย ๆ แต่เพียง