วารสารปี-40-ฉบับที่-4-resize

การปนเปื้อนของสารตกค้างทางเภสัชกรรมคนและสัตว์ในแหล่งน�้ ำประเทศไทย 96 The Journal of the Royal Society of Thailand Volume 40 Number 4 Oct-Dec 2015 บทน� ำ ในแต่ละปีมีการผลิตและใช้สารกลุ่มผลิตภัณฑ์ยาส� ำหรับคนและสัตว์ และผลิตภัณฑ์ดูแลสุขภาพ (Pharmaceuticals and Personal Care Products: PPCPs) (รูปที่ ๑) เป็นจ� ำนวนมาก ประมาณ ๑,๐๐๐ ตันต่อปี การเพิ่มขึ้นของประชากรและการพัฒนาด้านอุตสาหกรรม เกษตรกรรม ท� ำให้มีการใช้ผลิตภัณฑ์ เภสัชกรรมส� ำหรับคนและสัตว์มากขึ้นตามล� ำดับ จึงส่งผลให้ผลิตภัณฑ์เภสัชกรรมเหล่านี้ปนเปื้อนไปสู่แหล่งน�้ ำ จากบ้านเรือน สถานพยาบาล หรือกลุ่มโรงงานอุตสาหกรรมบางกลุ่ม (รูปที่ ๒) Calamari และคณะ (Calamari et al., 2003) ระบุว่า การบริโภคผลิตภัณฑ์เภสัชกรรมสามารถท� ำให้เกิดการปนเปื้อนสู่น�้ ำเสีย เนื่องจากผู้บริโภคดูดซึมยาได้เพียงบางส่วน ยาส่วนเกินถูกขับถ่ายออกจากร่างกายผ่านทางอุจจาระหรือปัสสาวะ รวมไปถึงการทิ้งยาที่เหลือใช้และยาที่เสื่อมคุณภาพในอ่างล้างหน้าหรือชักโครก ท� ำให้พบสารตกค้างของ ผลิตภัณฑ์เภสัชกรรมเหล่านี้สะสมในโซ่อาหาร เกิดผลกระทบต่อระบบนิเวศและสุขภาพของประชาชน ในระยะยาว และท� ำให้เชื้อโรคบางชนิดดื้อยา มีรายงานการค้นพบที่เกี่ยวข้องกับยาคุมก� ำเนิดหรือฮอร์โมน เอสโทรเจน (estrogen) ปนเปื้อนในแหล่งน�้ ำท� ำให้เกิดการแปลงเพศของปลาเพศผู้เป็นปลาเพศเมีย ผลกระทบ ทางอ้อมต่อสิ่งมีชีวิตในระบบนิเวศทางน�้ ำ Foster และคณะ (Foster et al., 2010) กล่าวถึงการขัดขวาง การท� ำงานของต่อมไร้ท่อกระทบต่อวงจรการผสมพันธุ์ของประชากรปลาและกบ จากการปนเปื้อนของยา ลดความซึมเศร้าชนิด Prozac และยังส่งผลต่อตัวอ่อนท� ำให้พัฒนาการล่าช้ากว่าปรกติ รูปที่ ๑ สารกลุ่มผลิตภัณฑ์ยาส� ำหรับคนและสัตว์ และผลิตภัณฑ์ดูแลสุขภาพ